Onze collega Jasper Vis werd onlangs geïnterviewd door de NOS over de opkomst van de thuisbatterij. Aanleiding voor ons om het verhaal wat dieper uit te werken, want de werkelijkheid is genuanceerder dan de aanbieders vaak doen vermoeden.
Thuisbatterijen zijn ongekend populair. Niet zo gek: in 2027 vervalt de salderingsregeling en rekenen energieleveranciers al een vergoeding voor zonne-energie die je teruglevert aan het net. De logische reactie van veel huiseigenaren: die energie liever zelf gebruiken. Een accu lijkt de perfecte oplossing.
Sinds ongeveer een jaar zijn er ook kleine stekkerbatterijen op de markt. Geen installateur nodig, gewoon in het stopcontact steken. Ze worden tegenwoordigen ook overal aangeboden. Maar zijn ze ook daadwerkelijk duurzaam en veilig?
De juiste maat
Een thuisbatterij werkt het beste als je hem volledig kunt laden én ontladen. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar in de praktijk is het een flinke uitdaging. In de winter wekt een zonnepaneel slechts zo'n 15% op van wat het in de zomer produceert en juist dan is het energieverbruik het hoogst. Van november tot en met februari is opslag daarom nauwelijks nodig: het beetje zonne-energie dat er is, kun je direct verbruiken.
In de zomer is het precies andersom. De opbrengst is enorm, maar 's nachts verbruik je maar een fractie daarvan. Grote accusystemen worden daarom vaak gecombineerd met een dynamisch energiecontract, waarbij je laadt bij lage prijzen en ontlaadt bij hoge. Dat kan lucratief zijn voor de batterij, maar risicovoller voor je totale energierekening.
De stekkerbatterij is op een andere gedachte gebaseerd: klein genoeg om in de zomer volledig te laden en te ontladen op basis van je eigen zonnestroom. Een capaciteit van zo'n 3 tot 5 kWh sluit daarmee aan op het gemiddelde nachtverbruik van een huishouden in de zomer zonder dat je een dynamisch contract nodig hebt.
Minder effiecient
Zonne-energie overdag opslaan om 's avonds te gebruiken klinkt inherent duurzaam. Maar het is iets ingewikkelder. Het produceren van een batterij kost CO₂ gemiddeld zo'n 200 kg per kWh opslagcapaciteit. Een stekkerbatterij van 3 kWh heeft daarmee een productievoetafdruk van circa 600 kg CO₂. Die moet je eerst terugverdienen.
Daar komt een ander punt bij: een stekkerbatterij heeft een rendement van slechts 70–75%. Dat is lager dan een direct op de meterkast aangesloten systeem (80–90%), omdat de stroom eerst van de meterkast naar het stopcontact moet. Van de circa 800 kWh die je per jaar opslaat, verdwijnt er dus zo'n 200 kWh als warmte. De rekensom lijkt dan nog steeds positief: je vervangt fossiele avondstroom door (goeddeels) duurzame zonnestroom, en de CO₂-terugverdientijd is zo'n drie jaar. Maar er is een addertje onder het gras.
De zonnestroom die jouw batterij opslaat, zou anders op het net zijn gevoed en door anderen gebruikt zijn. Doordat je die stroom nu zelf verbruikt, en 25% ervan verloren gaat, moet het net die hoeveelheid ergens anders vandaan halen. Dat kan betekenen dat een gascentrale harder gaat draaien. De werkelijke CO₂-besparing is daardoor aanzienlijk kleiner dan de eenvoudige berekening suggereert.
Wil je echt iets aan de duurzaamheid van de wijk doen? Dan is een professioneel beheerde buurtbatterij veel effectiever. Die kan wél inspelen op netcongestie en overproductie op wijkniveau, iets wat een individuele thuisbatterij structureel niet kan.
Veiligheid: niet zonder risico
Batterijen bevatten veel energie in een klein volume. Dat brengt altijd risico's met zich mee: oververhitting, elektrische schok. Goede sensoren, productie volgens EU-regelgeving en een correcte installatie beperken dat risico aanzienlijk.
Bij een stekkerbatterij is de gebruiker zelf verantwoordelijk voor de aansluiting. Hoe goed het product ook is ontworpen, als de veiligheidsvoorschriften niet worden nageleefd — bewust of onbewust — ontstaan er risico's. Een thuisbatterij kan bovendien urenlang een hoog vermogen vragen van een stopcontact. In een woning met een verouderde elektrische installatie kan dat leiden tot oververhitting van kabels of contacten. Kijk op de website van de brandweer voor alle risico's en maatregelen.
En voor monumenten?
Voor eigenaren van een historisch pand is de thuisbatterij een extra puzzelstuk. Een stekkerbatterij is eenvoudig te verwijderen en laat geen sporen na, dat scheelt in vergelijking met een vast geïnstalleerd systeem. Maar de veiligheidsvragen gelden hier des te meer: monumenten hebben vaak verouderde installaties die niet zijn berekend op langdurige, hoge belasting.
Overweeg je een thuisbatterij in of bij een monument? Laat dan altijd eerst de elektrische installatie keuren. En denk ook aan alternatieven: een batterij in een garage of tuinhuis is veiliger en minder belastend voor het pand zelf.
Jasper Vis werd geïnterviewd door de NOS in het kader van de groeiende populariteit van stekkerbatterijen. Benieuwd naar het hele item? Bekijk het op nos.nl. of luister naar het radio 1 interview vanaf minuut 3.30 via nporadio1.nl.