Dit jaar is alweer de 40ste editie van de Open Monumentendag, met als landelijk thema 'Veerkrachtig erfgoed, in tijden van onzekerheid'. Hoe beschermen we wat ons zo dierbaar is? Beschermen tegen verval, tegen klimaatverandering, tegen de druk van de waan van de dag. Het verduurzamen van monumenten speelt een belangrijke rol in het weerbaar maken van ons erfgoed. Op 12 en 13 september openen meer dan 6.000 monumenten hun deuren zodat je van binnen kunt zien hoe aan deze ambitie wordt gewerkt. Hieronder een greep uit de projecten waar De Groene Grachten een bijdrage aan heeft geleverd.
Centrale Markthal, Amsterdam
Samen met BOEi, Building Balance, Structural Collective, Lieven de Key en de gemeente Amsterdam vormt De Groene Grachten het consortium LIFE BIOMATINE. Doel is om de Centrale Markthal en 1.500 woningen te isoleren met natuurlijke, biobased materialen, goed voor 350.000 kilo minder CO₂-uitstoot. Wij brengen als expertpartner de technische, juridische en financiële haalbaarheid in kaart en begeleiden de uitvoering. Voor de Centrale Markthal betekent dat het vervangen van de bimsbetonplaten in het dak door een duurzaam en natuurlijk alternatief.
Molen de Otter, Amsterdam
De oudste nog werkende paltrokmolen ter wereld (1631) zet met aquathermie een baanbrekende stap: warmte uit het water van de Kostverlorenvaart wordt via warmtewisselaars omgezet in bruikbare energie. De Groene Grachten ontwikkelde hiervoor in 2021 samen met de eigenaar een duurzame routekaart voor het hele molenterrein. Zon, wind en nu ook water worden zo ingezet als energiebron.
Paviljoen Welgelegen, Haarlem
Dit neoclassicistische landhuis (1785-1789) van de Provincie Noord-Holland moet vóór 2030 aardgasvrij zijn, met behoud van de monumentale waarden. De Groene Grachten ondersteunt het ontwerp-bouwteam met bouwfysisch en installatietechnisch advies en bouwhistorische afwegingen. Zo zoeken we naar oplossingen die comfort verhogen én energievraag verlagen.
Teylers Museum, Haarlem
Nederlands oudste museum (1778) werkt al jaren stap voor stap aan verduurzaming, van vacuümglas tot luchtbehandelingskasten met warmteterugwinning. De Groene Grachten volgt en adviseert dit traject, waaronder het huidige onderzoek naar een duurzame warmteoplossing voor het hele complex.
Stadhuis, Haarlem
Het stadhuis, met een geschiedenis die teruggaat tot 1370, moet in 2040 aardgasvrij zijn. De Groene Grachten bracht per bouwdeel én voor het stadhuis als geheel de mogelijkheden in kaart, van warmtevisie tot bouwkundige verbeteringen, en zette dit uit in een roadmap voor de komende 10 tot 15 jaar.
Villa Jongerius, Utrecht
Deze rijksmonumentale villa (1937), onderdeel van het voormalige Jongerius-carrosseriebouwcomplex, is bekend om zijn Nieuwe Zakelijkheid-exterieur en bewaard gebleven Art Deco-interieur. De Groene Grachten onderzocht hoe het binnenklimaat comfortabeler kan worden gemaakt, vergelijkbaar met het al verduurzaamde kantoorpand, om zo ook de exploitatie van de villa te verbeteren.
Meelfabriek, Leiden
Het voormalige fabriekscomplex wordt sinds 2012 herontwikkeld tot een plek voor wonen, horeca, kantoren en exposities. De Groene Grachten dacht mee over hoe isolatie, opwek en vergunningen op elkaar afgestemd worden, zodat de herbestemming ook een bijdrage levert aan een duurzaam klimaat.
Watersnoodmuseum, Ouwerkerk
Dit museum is gevestigd in unieke caissons uit de Oosterscheldedijk, ingezet om de dijkdoorbraken van de Watersnoodramp van 1953 te dichten. De Groene Grachten werkt samen met het museum aan een Duurzaam Meerjarenonderhoudsplan en de DUMAVA-subsidieaanvraag, met als doel energie te besparen en het binnenklimaat te verbeteren zonder de karakteristieke ruwe betonuitstraling aan te tasten. Alles moet gereed zijn vóór de grote herdenking op 1 februari 2028, wanneer het museum 75 jaar na de ramp open moet zijn.
Kasteel Duivenvoorde, Voorschoten
Voor kasteel Duivenvoorde en het omliggende terrein met bijgebouwen onderzocht De Groene Grachten duurzame opties voor energie opwekking en besparing zoals zonnepanelen en het isoleren van de zoldervloer. Ook hebben we de vrijwilligers die werken aan het kasteel geholpen met praktische tips over quick-wins zoals kierdichting en radiatorfolie.
Kijk voor meer informatie over Open Monumentendag en alle deelnemende monumenten op: https://www.openmonumentendag.nl/.
